Oświetlenie i ogrzewanie

Oświetlenie i ogrzewanie dla dziennych jaszczurek leśnych/ tropikalnych.

 

Oświetlenie i ogrzewanie omawiane jest wspólnie, ponieważ do ogrzewania dla jaszczurek dziennych w większości przypadków używamy lamp, będących jednocześnie źródłem światła.

 

Oświetlenie terrarium dla jaszczurek dziennych jest tematem w polskiej terrarystyce bagatelizowanym, ze szkodą zarówno dla zwierząt jak i właścicieli, gdyż ilość i jakość światła ma wpływ na zachowanie i wybarwienie zwierząt.

 

W przypadku jaszczurek zamieszkujących lasy będziemy mieć do czynienia ze zwierzętami bytującymi w konarach drzew (np. agamy błotne, bazyliszki) oraz takimi, które zamieszkują dno lasu (np. tilikwy indonezyjskie, kameleony liściaste czy teju).

 

W porównaniu do zwierząt pustynnych mieszkańcy lasu nie wymagają aż tak intensywnego oświetlenia, choć wciąż musimy im zapewnić jasne światło dzienne. Zwykle wymagają także niższych temperatur czy jednoczesnej wyższej wilgotności powietrza.

 

Zastanówmy się co dokładnie musimy zapewnić zwierzętom?

 

Są to:

 

ŚWIATŁO – jak najbardziej zbliżone do światła dziennego

 

PROMIENIOWANIE UVB w ilości odpowiedniej dla jaszczurek tropikalnych (czyli w przypadku świetlówek około 10% udziału promieniowania UV-B w widmie) oraz UV-A (o które nie musimy się martwić, bo jeśli lampa wydziela UV-B, wydziela też UV-A). UV-B pełni kluczową rolę w profilaktyce metabolicznej choroby kości (MBD) oraz krzywicy – zmorze jaszczurek trzymanych w terrariach. Pod wpływem UV-B jaszczurka syntetyzuje w skórze witaminę D3, niezbędną do prawidłowego przyswajania wapnia, a tym samym budowy silnego kośćca i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Z kolei UV-A wpływa pozytywnie na aktywność, wybarwienia, chęć rozrodu.

 

-CIEPŁO które pozwoli zmiennocieplnym jaszczurkom osiągnąć optymalną temperaturę ciała, a tym samym normalnie funkcjonować i prawidłowo trawić. Jaszczurki nie potrafią utrzymywać stałej temperatury ciała i jedyną metodą termoregulacji jaką dysponują jest przemieszczanie się w cieplejsze i chłodniejsze miejsca.

 

Najpopularniejszym (co nie znaczy, że najlepszym) źródłem promieniowania UV-B dla gadów są w Polsce świetlówki UV, rurowe i kompaktowe. Świetlówki kompaktowe o większej mocy stosujemy do większych, wyższych terrariów, o mniejszej- do małych. Najczęściej wybieranymi są świetlówki firm Exo Terra, Zoomed, Arcadia.

Źródłem ciepła mogą być wszelkiego rodzaju żarówki lustrzane, żarówki halogenowe bądź promienniki ciepła, w tym promienniki podczerwieni. Jaszczurki dzienne przystosowane są do ciepła płynącego z góry, dlatego ogrzewanie żarówkami jest najwłaściwsze. Nie powinniśmy zastępować żarówek dostępnymi w handlu kamieniami czy konarami grzewczymi ponieważ urządzenia te bywają sprawcami oparzeń. W samym doborze i montowaniu żarówki nie należy popełniać błędu, polegającego na umieszczeniu pojedynczej żarówki nisko nad zwierzęciem. Takie rozwiązanie stwarza ryzyko oparzeń oraz niedogrzania niektórych fragmentów ciała, a przegrzania innych. Najlepszym sposobem jest więc użycie dwóch (bądź większej ilości) lamp typu „flood” (o szerokim strumieniu) umieszczonych wysoko nad miejscem wygrzewania się (tzw. wyspą ciepła).

 

Szczególną uwagę na rozmieszczenie lamp należy zwrócić w przypadku dużych jaszczurek o długich ogonach jak agamy błotne, legwany zielone czy nadrzewne warany. Całe ciało zwierzęcia, wraz z ogonem, musi znajdować się w strefie wysokiej temperatury podczas wygrzewania. Notoryczne niedogrzanie niektórych partii ciała może skutkować martwicą.

 

 

Dodatkowo lampy powinny być umieszczone w ten sposób, by w terrarium tworzył się gradient temperatur (przykładowo dla agamy błotnej od 25 stopni w najchłodniejszym miejscu do około 35 na wyspie ciepła). Bardzo ważne aby lampy były umieszczone w taki sposób by zwierzę stając na tylnych kończynach, wspinając się i skacząc nie miało do nich dostępu.

 

A co z dodatkowym ogrzewaniem?

 

Zwykle najprostszym dodatkowym ogrzewaniem jest dołożenie kolejnych lamp grzewczych na całej długości terrarium. Jeśli jednak nie spełnia to swojego zadania gdyż np. terrarium jest bardzo wysokie i stoi na zimnej podłodze, można zastosować kable i maty grzewcze, zabezpieczone przed dostępem zwierząt i podłączone do termoregulatora. U zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym, warto także pomyśleć o łagodnym podgrzewaniu wody w basenie, gdyż zwierzęta zwykle niechętnie pływają w ziemnej wodzie. Poza tym cieplejsza woda mocniej paruje i nawilża powietrze w terrarium.

Światło:

Jako dodatkowe źródło światła mogą być stosowane rurowe i kontaktowe świetlówki typu „day light”, żarówki halogenowe, energooszczędne oświetlenie LED – zarówno w formie żarówek, świetlówek jak i pasków diod czy wysokiej jakości lampy HQI.

 

ALL IN ONE

 

Jak wspominałam powyżej świetlówki UV-B są wystarczającym, ale nie najlepszym źródłem promieniowania ultrafioletowego. Jakiś czas temu na rynku terrarystycznym pojawiły się lampy All in One, czyli lampy metalohalogenkowe dla gadów. Wyglądają jak lampa halogenowa z dodatkowym elementem tzw. balastem, który chroni żarówkę przed przepięciami w sieci. Lampy te zapewniają promieniowanie UV-B, ogrzewania oraz wysokiej jakości, bardzo intensywne białe światło dzienne. Właściciele zwykle donoszą o poprawie aktywności, apetytu i wybarwiania się jaszczurek po zastosowaniu lamp typu All in One Lampy te występują również w wersji z wbudowanym balastem, choć ta opcja nie daje już tak intensywnego światła.

 

Ostrożnie z UV-B:

 

Stosujemy wyłącznie źródła UV-B wyprodukowane specjalnie dla gadów, renomowanych marek. Nowe lampy dobrze jest przez pierwszy tydzień „przepalić” w pustym terrarium. Niekiedy zdarzają się oparzenie skóry i oczu pod wpływem zbyt intensywnego UV. Jeśli zwierzę ma podejrzane zmiany skórne i/lub siedzi z zamkniętymi oczyma, wydaje się mieć światłowstręt, a objawy te wystąpiły po użyciu nowej lampy, należy wyłączyć lampę j skorzystać z pomocy lekarza weterynarii.

 

Jaszczurki tropikalne a UV-B i miejsca zacienione:

 

To co znacznie różni jaszczurki tropikalne od ich pustynnych pobratymców, to stopień ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Otwarte tereny pustyń i stepów, z mało obfitą roślinnością nie dają szczególnej osłony przed słońcem. Gady zamieszkujące te tereny są do tego przystosowane, a ich zapotrzebowanie na światło (w tym promieniowanie UV-B) jest bardzo wysokie. Inaczej ma się rzecz w przypadku jaszczurek tropikalnych. Gęsta roślinność osłania je, przynajmniej częściowo, przed promieniami słonecznymi. Docierające do nich światło może więc być rozproszone, łagodniejsze. Szczególnie dotyczy to mieszkańców dna lasu – w przypadku takich gatunków jak indonezyjskie tilikwy czy karłowate kameleony bytujące na leśnej ściółce, uważa się nawet, że promieniowanie UV-B nie jest konieczne. Mając to na uwadze pamiętajmy, że zwierzęta te powinny mieć w terrarium miejsca, gdzie nie będą narażone na ostre promieniowanie UV. Świetnie sprawdzają się tu gęste rośliny i szerokie konary, zacieniające fragmenty terrarium. W przypadku tych zwierząt bardziej zasadne może być użycie punktowych promienników UV-B np. świetlówek kompaktowych czy lamp metalohalogenkowych zamontowanych nad wyspą ciepła. Nie polecam z rezygnowania z UV-B nawet w przypadku mieszkańców dna lasu – pamiętajmy, że nawet takie gatunki mogą znaleźć miejsca osłonięte oferujące im możliwość wygrzania się w słońcu. Bezpieczniej jest więc zapewnić im dostęp słabszego UV-B na niewielkim fragmencie terrarium. Zwierzęta te zawsze powinny mieć możliwość zejścia z bezpośredniego promieniowania.

 

Z drugiej strony pamiętajmy o tym, że nie każde zwierzę nadrzewne żyje w zacienionej gęstwinie. Przykładowo u kameleonów lamparcich nie zaobserwowane dużej skłonności do przebywania wśród gęstych liści, zwierzęta te często przebywają w miejscach odsłoniętych, a tym samym korzystają ze słońca z znacznym stopniu. Dlatego też zawsze warto dowiedzieć się w jakich dokładnie warunkach bytuje gatunek, który posiadamy i jaki tryb życia prowadzi.

 

Jaszczurki wspinające się a zagrożenie poparzeniem o żarówki grzewcze:

 

Wiele jaszczurek tropikalnych hodowanych w naszych terrariach to zwierzęta wspinające się,można tu wymienić chociażby agamy błotne, bazyliszki, legwany zielone, wiele gatunków kameleonów, felsumy, gekony dzienne z rodzaju Lygodactylus i wiele innych. Wiele jaszczurek żyjących na drzewach jest bardzo skocznych. Do jaszczurek szczególnie zagrożonych poparzeniem należą gekony oraz kameleony, które są w stanie dostać się niemal wszędzie ze względu na idealnie przystosowane do wspinaczki kończyny. U wszystkich jaszczurek silnie rozgrzewające się lampy powinny być umieszczone z ogromną uwagą by zminimalizować ryzyko oparzeń. Jednak w przypadku kameleonów i gekonów dziennych idealnym rozwiązaniem jest montaż lamp grzewczych w taki sposób by pomiędzy lampami a zwierzęciem była nieprzekraczalna bariera np. z siatki. I nawet wówczas należy tak zaaranżować wystrój by zwierzę miało do owej siatki możliwie utrudniony dostęp, ponieważ sama siatka także może rozgrzać się do wysokiej temperatury. Nie bagatelizujmy zagrożenia poparzeniami, każdego roku mnóstwo zwierząt trafia z tego powodu do gabinetów weterynaryjnych.